Nauczanie indywidualne w szkole i w domu: ile godzin i jak uzyskać orzeczenie
Nauczanie indywidualne organizuje się dla ucznia, którego stan zdrowia uniemożliwia lub znacznie utrudnia chodzenie do szkoły. Podstawą jest orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania, które poradnia psychologiczno-pedagogiczna wydaje w ciągu 14 dni na wniosek rodzica. Tygodniowy wymiar to od 6 do 8 godzin w klasach I do III i od 12 do 16 godzin w szkole ponadpodstawowej. Od grudnia 2024 r. zajęcia mogą się odbywać także na terenie szkoły, a nie tylko w domu ucznia.
Najkrótsza odpowiedź, jeśli nie masz czasu czytać całości:
Przesłanka jest wyłącznie zdrowotna, a nie niepełnosprawność
Orzeczenie wydaje poradnia w 14 dni, nie w 30
Lekarz musi wpisać okres nie krótszy niż 30 dni
Wymiar: od 6 do 16 godzin tygodniowo, zależnie od etapu
Od 7 grudnia 2024 r. zajęcia mogą być prowadzone także w szkole
Zajęcia logopedyczne i rewalidacja idą poza tym wymiarem
Stan prawny na 2 września 2026 r. Podstawa: rozporządzenie o indywidualnym nauczaniu (Dz.U. 2023 poz. 2468) ze zmianą z 19 listopada 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1714) oraz rozporządzenie o orzeczeniach (Dz.U. 2026 poz. 428).
Przesłanka
Komu przysługuje orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania
Orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania wydaje się uczniom, których stan zdrowia uniemożliwia lub znacznie utrudnia uczęszczanie do szkoły. To jedyna przesłanka. Nie ma tu katalogu niepełnosprawności, nie ma progu punktowego i nie ma listy chorób, które automatycznie kwalifikują. Liczy się to, co lekarz opisze jako realne ograniczenie w funkcjonowaniu.
Analogiczna ścieżka dla dziecka w wieku przedszkolnym nazywa się indywidualnym obowiązkowym rocznym przygotowaniem przedszkolnym i dotyczy wyłącznie rocznika objętego obowiązkowym przygotowaniem, czyli sześciolatków. Dla młodszych przedszkolaków ta forma po prostu nie istnieje.
Kiedy to działa
- Choroba przewlekła z zaostrzeniami, które wykluczają obecność w klasie
- Długa rekonwalescencja po zabiegu, urazie albo leczeniu onkologicznym
- Ciężkie zaburzenie psychiczne w fazie, która uniemożliwia chodzenie do szkoły
- Obniżona odporność, przy której przebywanie w grupie jest ryzykiem zdrowotnym
Kiedy to nie jest ta ścieżka
- Autyzm, w tym zespół Aspergera: to kształcenie specjalne, nie nauczanie indywidualne
- Afazja dziecięca: przepisy zaliczają ją do niepełnosprawności ruchowej, więc też kształcenie specjalne
- Seplenienie, rotacyzm, jąkanie, opóźniony rozwój mowy: to pomoc psychologiczno-pedagogiczna
- Trudności wychowawcze, konflikt z klasą, niechęć do szkoły bez rozpoznania medycznego
Ten podział myli bardzo wiele rodzin, bo oba dokumenty wydaje ta sama poradnia, często ten sam zespół i na podstawie wniosku wypełnianego w tym samym okienku. Jeśli u dziecka rozpoznano niepełnosprawność z ustawowego katalogu, właściwą ścieżką jest orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, które opisaliśmy osobno. Jedno dziecko może mieć oba orzeczenia naraz, na przykład uczeń z afazją, który dodatkowo trafia na długie leczenie szpitalne.
Wymiar
Nauczanie indywidualne ile godzin tygodniowo
Tygodniowy wymiar godzin zależy od etapu edukacyjnego i jest podany w rozporządzeniu jako widełki, a nie jedna liczba. Konkretną liczbę w tych widełkach ustala dyrektor szkoły w uzgodnieniu z organem prowadzącym, po zasięgnięciu opinii rodziców co do czasu prowadzenia zajęć.
| Etap | Godzin tygodniowo | Minimalna liczba dni w tygodniu | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Przygotowanie przedszkolne (sześciolatek) | od 4 do 6 | co najmniej 2 | § 8 ust. 1 i 2 |
| Klasy I do III szkoły podstawowej | od 6 do 8 | co najmniej 2 | § 9 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 |
| Klasy IV do VI szkoły podstawowej | od 8 do 10 | co najmniej 3 | § 9 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 |
| Klasy VII i VIII szkoły podstawowej | od 10 do 12 | co najmniej 3 | § 9 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 |
| Szkoła ponadpodstawowa | od 12 do 16 | co najmniej 3 | § 9 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 |
Można dać więcej godzin
Dyrektor może ustalić wymiar wyższy niż górna granica widełek, ale potrzebuje na to zgody organu prowadzącego szkołę. To decyzja finansowa gminy albo powiatu, więc w praktyce zapada rzadko i wymaga dobrego uzasadnienia.
Można też dać mniej
W przypadkach uzasadnionych stanem zdrowia ucznia dyrektor może zejść poniżej dolnej granicy, ale wyłącznie na wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia. Trzeba przy tym uwzględnić konieczność realizacji podstawy programowej.
Warto policzyć to na liczbach, bo widełki bywają rozczarowaniem. Uczeń klasy szóstej w zwykłym oddziale ma około 26 godzin zajęć tygodniowo, a w nauczaniu indywidualnym dostanie od 8 do 10. Nie jest to błąd systemu: zajęcia są jeden na jeden, bez czekania na klasę, i realizuje się wszystkie obowiązkowe przedmioty z ramowego planu nauczania, tyle że w skondensowanej formie.
Zmiana z grudnia 2024
Indywidualne nauczanie w domu czy w szkole
Zasadą pozostaje prowadzenie zajęć w miejscu pobytu ucznia, w szczególności w domu rodzinnym, a także w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo placówce opiekuńczo-wychowawczej. Od 7 grudnia 2024 r. jest jednak od tego wyjątek, którego większość poradników w sieci nadal nie uwzględnia.
Co dokładnie się zmieniło
Rozporządzenie Ministra Edukacji z 19 listopada 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1714) dopisało do § 5 dwa nowe ustępy. Jeżeli stan zdrowia ucznia znacznie utrudnia uczęszczanie do szkoły, a nie uniemożliwia go całkowicie, zajęcia mogą być prowadzone także na terenie szkoły, o ile placówka dysponuje pomieszczeniem, w którym mogą się odbywać. O miejscu decyduje dyrektor na wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia i może wcześniej zasięgnąć opinii nauczycieli prowadzących zajęcia.
W latach 2017 do 2024 ta możliwość praktycznie nie istniała, poza wąskim przepisem przejściowym dla orzeczeń wydanych przed 1 września 2017 r. Jeśli więc czytasz gdzieś, że nauczanie indywidualne odbywa się wyłącznie w domu, to jest to opis stanu prawnego sprzed grudnia 2024 r.
Uwaga na granicę: przepis dotyczy wyłącznie uczniów, u których stan zdrowia znacznie utrudnia chodzenie do szkoły. Jeśli orzeczenie mówi, że uniemożliwia, szkoła nie ma podstawy, żeby prowadzić zajęcia u siebie. Dlatego sformułowanie użyte przez lekarza i przepisane potem do orzeczenia realnie przesądza o tym, gdzie dziecko będzie się uczyć.
Procedura
Nauczanie indywidualne jak załatwić krok po kroku
Najważniejsza różnica wobec kształcenia specjalnego: poradnia ma na wydanie tego orzeczenia 14 dni, a nie 30. Ustawodawca skrócił termin, bo sprawa z definicji jest pilna, skoro dziecko już teraz nie może chodzić do szkoły.
Zdobądź zaświadczenie lekarskie
To najważniejszy dokument w całej sprawie. Wydaje je lekarz specjalista, lekarz w trakcie specjalizacji albo lekarz podstawowej opieki zdrowotnej na podstawie dokumentacji leczenia specjalistycznego. Wbrew rozpowszechnionej opinii lekarz rodzinny może je wystawić.
Sprawdź, co musi być w zaświadczeniu
Lekarz określa przewidywany okres, nie krótszy niż 30 dni, w którym stan zdrowia uniemożliwia lub znacznie utrudnia uczęszczanie do szkoły, oraz rozpoznanie z kodem ICD i wynikające z niego ograniczenia w funkcjonowaniu. Brak któregoś z tych elementów to najczęstsza przyczyna zwrotu wniosku.
Złóż pisemny wniosek do poradni
Wniosek składa rodzic albo pełnoletni uczeń, w postaci papierowej albo elektronicznej. Szkoła ani lekarz nie mogą wystąpić o orzeczenie zamiast rodzica.
Poczekaj do 14 dni
Termin biegnie od złożenia kompletnego wniosku albo od dnia jego uzupełnienia. Uczeń szkoły zawodowej może dodatkowo zostać wezwany do dostarczenia zaświadczenia od lekarza medycyny pracy o możliwości dalszego kształcenia w zawodzie.
Złóż orzeczenie w szkole
Dyrektor organizuje nauczanie na czas wskazany w orzeczeniu, ustala zakres i czas zajęć w uzgodnieniu z organem prowadzącym i pyta rodziców o opinię co do godzin.
Dopilnuj zajęć spoza wymiaru
Rewalidacja, doradztwo zawodowe i pomoc psychologiczno-pedagogiczna należą się poza tygodniowym wymiarem godzin. Trzeba o nie zapytać wprost, bo nie pojawiają się automatycznie.
Jeśli poradnia odmówi, przysługuje odwołanie do kuratora oświaty, składane za pośrednictwem zespołu, który wydał orzeczenie, w terminie 14 dni od doręczenia. Ta sama procedura obowiązuje przy kształceniu specjalnym i opisaliśmy ją szczegółowo przy okazji orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.
Cztery różne rzeczy
Nauczanie indywidualne a indywidualny tok nauki i indywidualny program nauczania
Te nazwy brzmią podobnie i bywają używane zamiennie także przez pracowników szkół, a oznaczają zupełnie różne rozwiązania, z innej podstawy prawnej i dla innych uczniów. Dwa z nich są wręcz przeznaczone dla uczniów zdolnych, a nie chorych.
| Cecha | Nauczanie indywidualne | Kształcenie specjalne | Indywidualny tok nauki i program nauczania |
|---|---|---|---|
| Dla kogo | Uczeń, którego stan zdrowia uniemożliwia lub znacznie utrudnia chodzenie do szkoły | Uczeń niepełnosprawny z ustawowego katalogu, niedostosowany społecznie albo zagrożony niedostosowaniem | Uczeń szczególnie zdolny, o wybitnych uzdolnieniach kierunkowych |
| Potrzebny dokument | Orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania | Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego | Zezwolenie dyrektora, bez orzeczenia poradni |
| Kto decyduje | Zespół orzekający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej | Zespół orzekający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej | Dyrektor szkoły, po opiniach rady pedagogicznej i poradni |
| Termin wydania | Do 14 dni | Do 30 dni, w trudnych sprawach do 60 | Nie dotyczy, to procedura szkolna |
| Gdzie odbywają się zajęcia | W miejscu pobytu ucznia, a od grudnia 2024 r. także w szkole przy znacznym utrudnieniu | W szkole, w oddziale ogólnodostępnym, integracyjnym albo specjalnym | W szkole, według indywidualnego rozkładu |
| Czy daje zajęcia rewalidacyjne | Nie z tego tytułu, ale uczeń z orzeczeniem o kształceniu specjalnym zachowuje je poza wymiarem godzin | Tak, to jest jego istota | Nie |
Poza tą trójką istnieje jeszcze edukacja domowa, czyli spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą na wniosek rodzica. To wybór światopoglądowy albo organizacyjny, a nie świadczenie przyznawane z powodu zdrowia, i w odróżnieniu od nauczania indywidualnego szkoła nie przysyła wtedy nauczycieli do domu.
Terapia mowy
Zajęcia logopedyczne w nauczaniu indywidualnym
To jest przepis, który najczęściej umyka rodzicom, a bywa wart kilku godzin terapii tygodniowo. Uczniowie objęci indywidualnym nauczaniem uczestniczą w zajęciach rewalidacyjnych, zajęciach z doradztwa zawodowego oraz w formach pomocy psychologiczno-pedagogicznej poza tygodniowym wymiarem godzin nauczania indywidualnego. Terapia logopedyczna w szkole jest formą pomocy psychologiczno-pedagogicznej, więc nie zjada tych 6 do 16 godzin.
Co to znaczy w praktyce
Szkoła nie może odmówić zajęć logopedycznych argumentem, że uczeń wykorzystał już swój limit godzin. Limit dotyczy zajęć edukacyjnych, a nie pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Warto powołać się na ten przepis wprost, na piśmie.
Gdzie jest realna granica
Uczciwie: przepis mówi o uczestniczeniu w tych zajęciach w ramach form integracji ze środowiskiem szkolnym, więc dziecko leżące w domu i nieprzychodzące do szkoły w praktyce rzadko z nich korzysta. Szkoły różnie to interpretują.
Dlatego przy dłuższej chorobie wiele rodzin prowadzi terapię mowy równolegle prywatnie, także zdalnie, żeby nie stracić kilku miesięcy pracy nad wymową albo nad powrotem mowy po leczeniu neurologicznym. Jeśli szukasz kogoś, kto pracuje online, mamy osobną stronę o tym, jak wyglądają zajęcia z logopedą online, oraz zestawienie realnych stawek w tekście o tym, ile kosztuje logopeda.
Przerwa
Zawieszenie nauczania indywidualnego
Jeżeli stan zdrowia ucznia czasowo się poprawił, rodzic albo pełnoletni uczeń składa wniosek z dołączonym zaświadczeniem lekarskim, a dyrektor zawiesza organizację nauczania indywidualnego na okres wskazany w tym zaświadczeniu. Orzeczenie nie przepada, więc po pogorszeniu nie trzeba przechodzić procedury od nowa. Dotyczy to uczniów, u których stan zdrowia znacznie utrudnia uczęszczanie do szkoły.
Powrót
Zakończenie i powrót do klasy
Na wniosek z zaświadczeniem lekarskim potwierdzającym, że stan zdrowia umożliwia uczęszczanie do szkoły, dyrektor zaprzestaje organizacji nauczania indywidualnego i zawiadamia o tym poradnię oraz organ prowadzący. Niezależnie od tego nauczyciele przez cały czas obserwują funkcjonowanie ucznia pod kątem możliwości udziału w życiu szkoły, a dyrektor ma obowiązek umożliwiać mu kontakt z klasą.
FAQ
Nauczanie indywidualne: najczęstsze pytania
Powiązane strony
Nauka w domu nie musi oznaczać przerwy w terapii
Kilka miesięcy bez ćwiczeń potrafi cofnąć pracę nad wymową albo nad powrotem mowy po leczeniu neurologicznym. Odpowiedz na 5 pytań o wiek, objawy i miasto, a pokażemy logopedów pracujących z takim problemem, stacjonarnie i online. Bezpłatnie, bez konta i bez prowizji.