Dyslalia: co to jest i do kogo iść

Dyslalia to najczęstsza wada wymowy u dzieci. Mówiąc prosto: dziecko wymawia głoskę źle, zamienia ją na inną albo w ogóle ją pomija. „Rower" staje się „lowerem", „szafa" zamienia się w „safę", a „kot" w „tot". Słuch i inteligencja są w normie, problem dotyczy samej realizacji dźwięku.

Skąd się bierze

Najczęstsze przyczyny to nieprawidłowa budowa albo napięcie języka, skrócone wędzidełko, wada zgryzu, przerośnięty migdałek i oddychanie przez usta, a także długo używany smoczek lub butelka. Jeśli głoski są zniekształcone, a do tego cała mowa brzmi nosowo, sprawdź osobno nosowanie i rynolalię, bo tam rozstrzyga badanie laryngologiczne, a nie same ćwiczenia artykulacyjne. Czasem to po prostu utrwalony nawyk. Dobry logopeda zaczyna od ustalenia przyczyny, bo bez tego ćwiczenia będą walką z objawem.

Kiedy iść do logopedy

Nie każde przekręcanie słów to wada. Trzylatek ma prawo nie mówić „r". Ale jeśli czterolatek nie wymawia „s", „z", „c", pięciolatek nie mówi „sz", „ż", „cz", a sześciolatek nie ma „r", warto umówić konsultację. Zasada praktyczna: jeśli obca osoba nie rozumie dziecka, nie czekaj.

Rodzaje dyslalii

Dyslalia to termin nadrzędny, a logopeda w diagnozie doprecyzuje, o jaki typ chodzi. Najczęstsze rodzaje różnią się tym, które głoski są zaburzone.

• Sygmatyzm (seplenienie): zniekształcone S, Z, C oraz SZ, Ż, CZ, często z językiem wsuwanym między zęby.
• Rotacyzm (reranie): brak głoski R, zamiana na L lub J albo gardłowe, francuskie R.
• Kappacyzm i gammacyzm: zamiana K na T i G na D, na przykład „tot" zamiast „kot".
• Mowa bezdźwięczna: głoski dźwięczne (b, d, g, w, z) wymawiane bezdźwięcznie, słowa brzmią głucho.

Pełny przegląd typów i przyczyn zebraliśmy na stronie wady wymowy u dzieci i dorosłych.

Rola słuchu fonematycznego

Częstą, a niedocenianą przyczyną dyslalii jest słaby słuch fonematyczny, czyli trudność w różnicowaniu podobnych dźwięków mowy. Jeśli dziecko nie słyszy różnicy między „s" a „sz", będzie wymawiać je tak samo. Dlatego logopeda na diagnozie sprawdza nie tylko budowę języka, ale i to, jak dziecko rozróżnia głoski ze słuchu. To też powód, dla którego przy nawracających wadach warto skontrolować słuch u laryngologa.

Jak wygląda terapia

Terapia idzie etapami. Najpierw przygotowanie aparatu mowy, czyli ćwiczenia języka i warg. Potem wywołanie głoski w izolacji. Następnie utrwalanie jej w sylabach, słowach, zdaniach, aż w końcu w swobodnej rozmowie. Ostatni etap jest najdłuższy i to na nim najczęściej rodzice się poddają. Spotkania raz w tygodniu plus krótkie codzienne ćwiczenia w domu dają najlepszy efekt. Gotowe zestawy na poszczególne głoski znajdziesz na stronie ćwiczenia logopedyczne, ale plan powinien ułożyć logopeda po zbadaniu dziecka.

Czym grozi nieleczona dyslalia

Zniekształcona głoska nie poprawia się sama i im dłużej trwa, tym trudniej ją cofnąć. Nieleczona dyslalia utrudnia potem naukę czytania i pisania, bo dziecko zapisuje słowa tak, jak je wymawia. Bywa też źródłem wstydu i wycofania w kontaktach z rówieśnikami. To główny powód, dla którego wady wymowy najlepiej domykać przed pójściem do szkoły, około 6 do 7 roku życia.