Afazja: gdzie szukać pomocy

Afazja to utrata mowy, którą człowiek już wcześniej opanował. Powstaje, gdy uszkodzeniu ulegają ośrodki mowy w mózgu, najczęściej po udarze niedokrwiennym, po urazie głowy albo w przebiegu guza. U dziecka, które mowy jeszcze nie zbudowało, analogiczny obraz nosi nazwę niedokształcenia mowy o typie afazji, czyli alalii. Chory rozumie świat, ale nie potrafi znaleźć słowa, myli wyrazy albo mówi płynnie, lecz bez sensu. To nie jest choroba psychiczna ani otępienie, a intelekt zwykle pozostaje nienaruszony. Szacuje się, że afazja dotyczy około jednej trzeciej osób po udarze, a udar odpowiada za zdecydowaną większość wszystkich przypadków.

Rodzaje afazji

Obraz afazji zależy od tego, który obszar mózgu ucierpiał. Neurologopeda w diagnozie doprecyzowuje typ, bo od niego zależy plan terapii. Najczęściej spotykane rodzaje zebraliśmy w tabeli.

Jak rozpoznać afazję

O afazji świadczy nagła zmiana mowy u osoby, która wcześniej mówiła sprawnie. Typowe sygnały to trudność ze znalezieniem słowa, mylenie wyrazów, mówienie płynne, ale bez sensu, oraz kłopot ze zrozumieniem prostych poleceń. Bardzo często dołącza problem z czytaniem i pisaniem. Jeśli taka zmiana pojawia się nagle, razem z opadnięciem kącika ust albo osłabieniem ręki, traktuj to jako możliwy udar i dzwoń pod 112, bo liczy się każda minuta.

Afazja a dyzartria

To dwa różne problemy, które łatwo pomylić. W afazji uszkodzony jest język jako system: chory nie potrafi dobrać słów albo ich zrozumieć. W dyzartrii język jest zachowany, ale mięśnie mowy nie słuchają: chory wie, co chce powiedzieć, tylko mówi niewyraźnie i bełkotliwie. Po udarze często występują obie naraz, dlatego diagnozę powinien postawić neurologopeda.

Pierwsze tygodnie mają największe znaczenie

Mózg najintensywniej się reorganizuje w pierwszych tygodniach i miesiącach po udarze. Dlatego terapię neurologopedyczną zaczyna się jeszcze w szpitalu, a po wypisie kontynuuje bez przerwy. Każda przerwa w terapii jest realną stratą. Rodzina powinna szukać neurologopedy z terminem w tym samym tygodniu, a nie za trzy miesiące. To okno, w którym praca daje najwięcej, i nie wraca.

Na czym polega terapia afazji

Neurologopeda odbudowuje mowę krok po kroku: od nazywania przedmiotów, przez proste zdania, aż po swobodną rozmowę. Ćwiczy się też czytanie, pisanie i rozumienie mowy. Równolegle prowadzi się terapię połykania, bo po udarze bardzo często pojawia się dysfagia, która bywa groźniejsza dla zdrowia niż sama afazja. Rodzina dostaje zestaw ćwiczeń do codziennej pracy w domu, bo to one, powtarzane każdego dnia, decydują o tempie postępów.

Jakie są rokowania w afazji

Rokowania zależą od rozległości uszkodzenia, wieku i tego, jak szybko ruszyła terapia. Największą poprawę widać w pierwszych miesiącach, ale mowa potrafi wracać jeszcze przez rok i dłużej, jeśli praca jest systematyczna. Lżejsze afazje, zwłaszcza amnestyczna i ruchowa, dają najlepsze rokowanie. Nawet w cięższych przypadkach terapia poprawia komunikację, choćby przez gesty, obrazki i wspomagające sposoby porozumiewania się.

Do kogo iść z afazją

Do neurologopedy, nie do logopedy dziecięcego. To inna specjalizacja, inne narzędzia diagnostyczne i inne doświadczenie kliniczne. Terapię prowadzi neurologopeda, a więcej o tej specjalizacji i o pełnej liście specjalistów przeczytasz na stronie logopeda dla dorosłych. Jeśli nie masz pewności, kogo szukać, zacznij od dopasowania: pięć pytań wystarczy, żeby wskazać właściwego specjalistę.