Dyzartria: objawy, terapia i do kogo iść

Dyzartria to zaburzenie mowy, w którym problem leży nie w języku, lecz w mięśniach. Uszkodzeniu ulega układ nerwowy sterujący aparatem mowy: oddechem, krtanią, podniebieniem, językiem i wargami. Efekt jest słyszalny od razu: mowa jest niewyraźna, spowolniona, czasem nosowa albo cicha i „zamazana". Chory dokładnie wie, co chce powiedzieć, i dobiera właściwe słowa, tylko nie potrafi ich czysto wypowiedzieć. To odróżnia dyzartrię od afazji, w której zaburzony jest sam język.

Objawy dyzartrii

Najczęstsze sygnały to niewyraźna, bełkotliwa artykulacja, spowolnione lub przyspieszone tempo mowy, mowa monotonna, bez naturalnej melodii, cichy albo chrapliwy głos oraz mowa „przez nos". Często dołącza problem z żuciem i połykaniem, czyli dysfagia, bo pracują te same mięśnie. W cięższych postaciach mowa staje się dla otoczenia trudna do zrozumienia, mimo że treść, którą chory chce przekazać, jest logiczna i spójna.

Rodzaje dyzartrii

Neurologopeda różnicuje typ dyzartrii po tym, jak brzmi mowa i które piętro układu nerwowego jest uszkodzone. Ma to znaczenie, bo różne typy wymagają innych ćwiczeń.

Skąd się bierze dyzartria

U dorosłych najczęstszą przyczyną jest udar mózgu. Dyzartria pojawia się też w chorobie Parkinsona, stwardnieniu rozsianym, stwardnieniu zanikowym bocznym (SLA), po urazach czaszkowo-mózgowych i przy guzach. U dzieci najczęstszym tłem jest mózgowe porażenie dziecięce, w którym uszkodzenie kontroli mięśni obejmuje także aparat mowy. Dyzartria nie jest chorobą samą w sobie, lecz objawem uszkodzenia układu nerwowego, dlatego zawsze idzie w parze z leczeniem choroby podstawowej.

Dyzartria a afazja: najważniejsza różnica

To pytanie wraca najczęściej, bo obie trudności bywają po udarze. W afazji uszkodzony jest język: chory nie może dobrać słowa albo nie rozumie mowy, choć narząd mowy działa. W dyzartrii jest odwrotnie: język i myślenie są sprawne, zawodzą mięśnie, więc mowa jest niewyraźna, ale sensowna. Bardzo często po udarze występują obie naraz i wtedy tylko neurologopeda rozdzieli, co jest czym, i ułoży właściwy plan.

Na czym polega terapia dyzartrii

Terapię prowadzi neurologopeda i skupia się ona na mięśniach mowy. Ćwiczy się oddech i długość wydechu, siłę i precyzję głosu, ruchomość języka i warg, a także tempo oraz melodię mowy, żeby stała się zrozumiała dla otoczenia. Pracuje się nad zwolnieniem tempa i wyraźniejszym „stawianiem" głosek. W cięższych przypadkach wprowadza się sposoby wspomagające komunikację, na przykład tablice liter albo aplikacje. Równolegle bardzo często prowadzi się terapię połykania. Więcej o pracy z mową u osób dorosłych opisaliśmy na stronie logopeda dla dorosłych.

Do kogo iść z dyzartrią

Do neurologopedy. To specjalista od zaburzeń mowy pochodzenia neurologicznego, zarówno u dorosłych po udarze, jak i u dzieci z porażeniem mózgowym. Im wcześniej ruszy terapia, tym łatwiej wypracować zrozumiałą mowę i zapobiec utrwaleniu złych nawyków. Jeśli nie masz pewności, kogo szukać, odpowiedz na pięć pytań w dopasowaniu, a wskażemy właściwą osobę w Twoim mieście lub online.